Fiziksel travmalar, ameliyatlar, geçirilen kazalar ve sonrasında oluşan ameliyat dikiş izi, hastalıklar, yanıklar, yanık izi, bazı deri enfeksiyonları ve kesikler vücutta skar adı da verilen yara izi oluşumuna neden olabilmektedir. Peki yara izi nedir, nasıl geçer, ilk müdahale nasıl yapılmalıdır? Bu soruların cevaplarını haberimizde sizler için derledik.

Derinin üst tabakasında görüntü olarak iz bırakan yaralar kişilerin psikolojik durumlarını etkileyebilmektedir. Yara oluştuğu anda zaman kaybedilmeden doğru yaklaşımla müdahale edilmesi daha az iz kalmasını sağlayacaktır.

Oluşan travmanın etkisi ne kadar büyükse yaranın izi de o kadar büyük ve derin olabilmektedir. Yara izi için uygulanan tedaviler izin tamamen geçmesini sağlamaz ancak en aza indirilmesini amaçlar. Yara izi nasıl geçer? Hangi yaraların izi kalır?

İşte yara izleri hakkında merak edilenler…

YARA İZİ NEDİR?

Cildin üst tabakasının herhangi bir nedenle yok olmasıdır. Özellikle görünür bölgede olan bir yerde ise yara izi kişiyi çok rahatsız eden bir durumdur. Yara izi travma, cerrahi, düşme, kesme, yanma gibi etkenlere bağlı oluşur. Cerrahilerde mutlaka kesilen her yerde iz kalır ancak ameliyatlarda bu izler saklamaya ya da en aza indirilmeye çalışılır. Aslında tamamen yok edilemez ancak görünürlüğü azaltılır, fark edilmeyebilir.

YARA İZİNİN SEBEPLERİ NELERDİR?

Yara izleri, vücutta oluşan yaraların iyileşme sürecinin bir parçası olarak bilinmektedir. Aynı zamanda bağışıklık sisteminin cildi mikroplardan ve diğer zararlı maddelerden koruduğu bir bariyerdir.

Cilt hasar gördüğünde, vücut kendi kendini iyileştirmek için kolajenden yapılmış yeni bir doku oluşturmaktadır. Kolajen, cildi iyileştirmek ve eklemlerin korunmasında önemli bir rol oynar. Enfeksiyondan korunmak için cildi onarır ve açık alanları kapatarak yeni doku oluşumunda etkili olur.

YARA İZLERİNİN NEDEN OLDUĞU SORUNLAR NELERDİR?

Çoğu yara izleri zamanla yok olur ve uzun süreli sağlık sorunlarına neden olmamaktadır. Bir yara izinin nasıl değiştiği, konumuna, boyutuna ve türüne bağlı olarak değişmektedir. Bir yara izi zamanla silikleşebilir  ama tamamen kaybolmaz. Bazı yara izleri aylar veya yıllar sonra sorunlara neden olabilir. Ağrılı veya kaşıntılı hale gelebilir.

YARA İZİ ZAMANLA YOK OLUR MU?

Yara izleri, geçmişte oluşan yaralanma, ameliyat veya diğer sebeplerden dolayı oluşabilir. Tamamen yok olması istense de yara dokusu, çevre dokulardan farklı olduğu için kalıcı olabilmektedir.

HANGİ YARALARIN İZİ KALIR?

Birçok yara izi tedavisi olmaksızın kendi kendine kaybolur fakat iz bırakabilmektedir. Bununla birlikte, keloidler (doku onarımının devam edip büyümesi) ve akne izleri kaybolmayabilir. Yaşlandıkça, cildiniz sıkılığını kaybettiği için sivilce sebebiyle oluşan yara izleri daha belirgin hale gelir.

BELİRGİN YARA İZLERİNDE NE YAPILIR? YARA İZİ NASIL GEÇER?

Belirgin iz durumlarında özellikle kaza ve travmalardan sonra yüzde kollarda kalan izler maalesef tamamen geçirilemez. Bunları azaltmak mümkündür. Bazı çok kötü izlerde cerrahi müdahale yapılarak en azından yaranın kalınlığı, genişliği azaltılmaya, daha ince bir hale getirilmeye çalışılır.

Mevcut izlerde bir ilerleme olmuyorsa yapılacak işlem erken dönemde silikon baskıdır. Silikon yapraklarla yara izinin üzerine basılarak yaranın kabarması, daha düzgün iyileşmesi sağlanır. Bu yöntem ancak erken etkilidir. Yine erken dönemde bir takım iz kremlerine başvurulur.

Olgunlaşmış yara izlerinde lazer tedavisi fayda sağlar. Lazerle birkaç seans yara izi görüntüsü azaltılabilir. Bazı yara izlerinin altına PRP yapılabilir. Eğer iz çökükse izin altına yağ enjeksiyonu yapılabilir.

Yine rahatsız edici izlerde dermabrazyon peeling denilen işlemler tercih edilebilir. Bunlar mekanik olarak o bölgeyi tıraşlayarak yaranın alttan daha iyi iyileşmesini sağlar ya da kimyasal birtakım maddelerle aynı zımparada tıraşlıyormuş gibi hafif kontrollü yanıklar oluşturarak üstteki kötü dokuyu atıp daha iyi iyileşme göstermesini amaçlar.

Yanıklar da yara izi olarak tanımlanır. Tüm yara ve yanıklar akut dönemde tedavi edilmesi gerekir. Tedavi yanığın derecesine göre belirlenir. Yanığa yönelik antibiyotikli kremlerin yanında leke ve iz tedavisini giderecek iz kremler eklenir.

YARA İZİ TEDAVİSİNDE EN ÇOK HANGİ YÖNTEME BAŞVURULUR?

Pratikte en çok uygulanan lazer ve zımpara işlemleri yani mekanik olarak o bölgeyi aşındırma uygulanır. Bunlarla birlikte PRP yapılabilir. Erken dönemde silikon ve iz kremleri fayda sağlar. Ancak oluşmuş bir yarayı yok etmek maalesef mümkün değildir. Cerrahi her zaman çözüm olmaz. Zaten kesilmeyle ya da çarpma, ezilme ile oluşan bir yarayı yine aynı şekilde keserek iyileştirmek aslında mantıksızdır. Sadece bazı geniş izlerde daraltmak mümkündür.

Yazın uzun süreli güneşe maruz kalmaktan kalıtsal özelliklere dek bir çok etkenin yol açabildiği benleri takip altında tutmak ve kimi zaman ayna karşısında kontrol etmek gerekiyor.

Acıbadem Maslak Hastanesi Deri Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Sedef Şahin “Pandemi sürecinde hastane ve diğer sağlık merkezlerine gitmeye çekinilmesi, benlerin muayene ve takibinin de göz ardı edilmesine neden oldu. Yeni tanılar dışında, pandemi öncesi tanı almış ve takipte olan melanom hastalarının da rutin kontrollerini aksatabilmesi, hastanın sağlığını ciddi şekilde riske atabilmekte. Benlerdeki olası değişiklerin göz ardı edilmesi, ne yazık ki pandemi sonrası hayatı tehdit edebilen deri kanserinde gecikmiş tanı ve gecikmiş tedavi şeklinde karşımıza çıkacak” diyor.

Ben takibinde ABCDE kuralının büyük önem taşıdığını vurgulayan Prof. Dr. Sedef Şahin, bendeki değişimleri bu kurala uygun olarak takip ederek, bazı değişiklikler ya da özellikler gözleniyorsa bir dermatoloğa başvurulması gerektiğini söylüyor. Deri Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Sedef Şahin, benleri takip ederek hayat kurtaran ABCDE kuralını anlattı, önemli uyarılar ve önerilerde bulundu.

A (Asimetri)

Renk ve/veya şekil olarak benin bir yarısının diğer yarısına benzememesi.

B (Border=Sınır)

Benin sınırlarının (yüzeyi değil) düzensiz (girintili-çıkıntılı) olması

C (Color=Renk)

Benin renk dağılımının homojen olmaması (kahverengi, siyah, gri, beyaz, kırmızı gibi farklı renklerin, birden fazla sayıda bir arada bulunması)

D (Diameter=Çap)

Benin çapının 6 mm’den büyük olması (kabaca bir kurşunkalem silgisinin çapından büyük olması)

E (Evolving=Değişim)

Var olan bir bende meydana gelen boyut, şekil değişiklikleri; bende kaşıntı, kanama, kabuklanma gibi belirtilerin ortaya çıkması.

Dikkat! Bu kişilerde deri kanseri riski yüksek!

Deri Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Sedef Şahin, bazı kişilerin benlerinin muayene ve takibi konusunda çok daha hassas davranmaları gerektiğini belirtirken, deri kanseri açısından riskli grupta olanları şöyle sıralıyor;

Açık tenli kişiler

Çilli, renkli gözlü kişiler

Vücudunda çok sayıda (75-100 veya daha fazla sayıda) beni olanlar

Ailesinde (özellikle 1. derece akrabalarında –anne, baba, kardeş) melanom öyküsü olanlar

Çocukluk çağında su toplayacak düzeyde güneş yanığı öyküsü olanlar

Geçmişinde deri kanseri (bazal ve skuamöz hücreli kanser) öyküsü olanlar

Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Dijital yöntem hayat kurtarıyor, ama!

Son yıllarda benlerin dijital olarak daha detaylı görüntülenmesi ve değerlendirilmesine olanak sağlayan dermoskopi yönteminin, erken teşhiste büyük fayda sağladığına dikkat çeken Prof. Dr. Sedef Şahin “Özellikle çok sayıda beni olan kişilerin mevcut benlerinin bilgisayar ortamında fotoğraflanıp saklanmasına olanak tanıyan bu yöntem, takip sürecinde benlerde meydana gelen değişiklikleri erken ve objektif şekilde fark etmemizi sağlıyor. Risk grubunda olan hastalarımıza, yine bilgisayarlı dermoskopi yöntemi ile tüm vücut ben haritalandırılması yapıp onları bu şekilde takip ediyoruz. Ancak bu tabii ki, sadece hastaların düzenli olarak muayene ve takibe gelmeleri ile mümkün. Ne yazık ki pandemide hastalarımızın bir kısmının COVID-19 bulaşma endişesi nedeniyle bu süreci aksattıklarına şahit olduk. Bunun olumsuz sonuçlarını dilerim pandemi sonrası süreçte gecikmiş tanı ve gecikmiş tedavi şeklinde gözlemlemeyiz” diyor.

Kaynak: Gündem Kıbrıs